مشخصات: ماده ۱۴ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲)، در بخش دوم کتاب اول این قانون و در فصل «مجازات‌های اصلی» قرار دارد و نظام تقسیم‌بندی مجازات‌ها در حقوق کیفری ایران را ترسیم می‌کند.
موضوع: مجازات‌های مقرر در این قانون به چهار قسم تقسیم می‌شوند: حد، قصاص، دیه و تعزیر. این تقسیم‌بندی، اسکلت کل نظام کیفر در ایران است و هر جرم، بسته به ماهیتش، در یکی از این چهار قالب مجازات می‌شود.
مفاد: متن ماده مقرر می‌دارد: «مجازات‌های مقرر در این قانون چهار قسم است: الف- حد ب- قصاص پ- دیه ت- تعزیر.» حد مجازاتی است که موجب، نوع، میزان و کیفیت اجرای آن در شرع مقدس تعیین شده است (ماده ۱۵)؛ قصاص مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس، اعضا و منافع است (ماده ۱۶)؛ دیه مالی است که در شرع برای جنایت غیرعمدی یا مواردی که قصاص ندارد مقرر می‌شود (ماده ۱۷)؛ و تعزیر مجازاتی است که مشمول عناوین سه‌گانه نیست و به‌موجب قانون تعیین می‌گردد (ماده ۱۸). تبصره ماده نیز تکلیف دیه و خسارت اشخاص حقوقی را روشن کرده است.
کاربرد عملی: تشخیص نوع مجازات، سرنوشت پرونده کیفری را تعیین می‌کند: در حد و قصاص، اختیار قاضی محدود و قواعد سقوط و اثبات خاص حاکم است؛ در دیه، بحث پرداخت مالی و مسئولیت عاقله مطرح می‌شود؛ و در تعزیر، قاضی در چارچوب درجات هشت‌گانه (ماده ۱۹) و با توجه به شخصیت مرتکب، اختیار تعیین کیفر دارد. وکیل کیفری با شناخت این تقسیم‌بندی، استراتژی دفاعی متناسب با هر قسم را طراحی می‌کند.