مشخصات: ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲)، در فصل مجازات‌های اصلی کتاب اول این قانون قرار دارد و مهم‌ترین نوع مجازات در عمل ــ یعنی تعزیر ــ را تعریف و ضوابط تعیین آن را برای دادگاه مشخص می‌کند.
موضوع: تعزیر مجازاتی است برای جرایمی که حد، قصاص یا دیه ندارند؛ یعنی بیشتر جرایم امروزی مانند کلاهبرداری، خیانت در امانت، سرقت تعزیری، توهین و جرایم رایانه‌ای. نوع، مقدار و کیفیت اجرای تعزیر به‌موجب قانون تعیین می‌شود و درجات هشت‌گانه آن در ماده ۱۹ آمده است.
مفاد: متن ماده مقرر می‌دارد: «تعزیر مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به‌موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می‌گردد. نوع، مقدار، کیفیت اجراء و مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق، سقوط و سایر احکام تعزیر به‌موجب قانون تعیین می‌شود. دادگاه در صدور حکم تعزیری، با رعایت مقررات قانونی، موارد زیر را مورد توجه قرار می‌دهد: الف- انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی حین ارتکاب جرم ب- شیوه ارتکاب جرم، گستره نقض وظیفه و نتایج زیان‌بار آن پ- اقدامات مرتکب پس از ارتکاب جرم ت- سوابق و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی مرتکب و تأثیر تعزیر بر وی.» تبصره ماده نیز دادگاه را مکلف می‌کند علت تعیین حبس بیش از حداقل را مستدل ذکر کند.
کاربرد عملی: در دفاع از متهم جرایم تعزیری، وکیل با تکیه بر بندهای ماده ۱۸ ــ مانند انگیزه، وضعیت روانی، اقدامات پس از جرم (مثل جبران خسارت و رضایت شاکی) و سوابق مثبت موکل ــ دادگاه را به تخفیف، تعلیق یا تعیین حداقل مجازات ترغیب می‌کند. این ماده، نقشه راه دفاع در اکثر پرونده‌های کیفری روزمره است.