مشخصات رأی: رأی وحدت رویه شماره ۶۳۸ مورخ ۱۳۷۸/۶/۹ هیئت عمومی دیوان عالی کشور.
موضوع: در فرضی که راننده یا متصدی وسیله موتوری حین رانندگی مرتکب قتل غیرعمد شود و در موقع وقوع جرم فاقد گواهینامه (یا مست) باشد، آیا نداشتن پروانه جرم مستقلی است که مستلزم تعیین مجازات جداگانه (تعدد مادی) است یا از موجبات تشدید مجازات قتل غیرعمد محسوب می‌شود (تعدد معنوی).
مفاد رأی: به صراحت ماده ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی (کتاب تعزیرات) ناظر به مواد ۷۱۴ الی ۷۱۷ همان قانون که مقرر داشته هرگاه راننده یا متصدی وسایل موتوری که حین رانندگی مرتکب قتل غیرعمد شده، در موقع وقوع جرم مست بوده یا پروانه نداشته باشد به بیش از دو سوم حداکثر مجازات مذکور در مواد فوق محکوم خواهد شد، موضوع از مصادیق بارز تعدد معنوی جرم است؛ زیرا چنانچه نظر مقنن بر اعمال مقررات مربوط به تعدد مادی جرم بود ــ که مستلزم تعیین مجازات جداگانه برای هر یک از جرایم است ــ با وجود مواد ۷۱۴، ۷۲۳ و ۴۷ قانون مجازات اسلامی دیگر نیازی به وضع ماده ۷۱۸ نبود. با این اوصاف، نداشتن پروانه رانندگی در چنین وضعیتی از موجبات مشدده جرم است که در خود قانون مجازات خاصی برای آن در نظر گرفته شده است. بنا به مراتب، هیأت عمومی به اکثریت آرا، رأی شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی را که در مورد اتهام قتل غیرعمد بدون داشتن گواهینامه، به استناد ماده ۷۱۸ یک فقره مجازات برای متهم تعیین کرده بود، منطبق با مقررات و موازین قانونی و صحیح تشخیص داد و این رأی به موجب ماده ۳ الحاقی به قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۳۷ برای کلیه دادگاه‌ها در موارد مشابه لازم‌الاتباع است.
کاربرد عملی: در پرونده‌های تصادفات منجر به فوت که راننده مقصر فاقد گواهینامه است، دادگاه باید یک مجازات تشدیدشده (بیش از دو سوم حداکثر مجازات قتل غیرعمدی) تعیین کند و نمی‌تواند علاوه بر آن، مجازات جداگانه‌ای بابت رانندگی بدون گواهینامه (ماده ۷۲۳) اعمال نماید؛ وکیل متهم می‌تواند با استناد به رأی ۶۳۸ از اعمال مجازات مضاعف جلوگیری کند.