مشخصات ماده: ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی (مرور زمان تعقیب).
مفاد: این ماده، «مرور زمان تعقیب» جرایم تعزیری را بر اساس درجه جرم تعیین می‌کند: اگر از تاریخ وقوع جرم تا انقضای مواعد زیر، تعقیب نشده باشد، یا از تاریخ آخرین اقدام تعقیبی یا تحقیقی تا انقضای این مواعد، به صدور حکم قطعی منتهی نگردد، تعقیب موقوف می‌شود. مواعد: جرایم تعزیری درجه یک تا سه، پانزده سال؛ درجه چهار، ده سال؛ درجه پنج، هفت سال؛ درجه شش، پنج سال؛ درجه هفت و هشت، سه سال. فلسفه مرور زمان، فراموشی اجتماعی جرم، دشواری اثبات پس از گذشت زمان و تشویق دستگاه قضایی به سرعت در تعقیب است. نکته فنی: هر «اقدام تعقیبی یا تحقیقی» (مثل احضار، بازجویی، صدور قرار) مرور زمان را قطع و مهلت را از نو آغاز می‌کند.
کاربرد عملی: ایراد «مرور زمان» از مؤثرترین ایرادات شکلی است و در هر مرحله از دادرسی ــ حتی در دیوان عالی ــ قابل طرح است؛ چون از قواعد آمره و مرتبط با نظم عمومی است. وکیل باید از روز اول، «خط زمانی» پرونده را بکشد: تاریخ وقوع جرم، تاریخ آخرین اقدام تعقیبی مستند در پرونده، و درجه قانونی جرم (ماده ۱۹)؛ اگر فاصله از موعد ماده ۱۰۵ گذشته و اقدام قاطعی در میان نبوده، ایراد مرور زمان را با محاسبه دقیق مطرح کنید. برای شاکی: تعلل نکنید؛ شکایت را زود ثبت کنید و پیگیر اقدامات تعقیبی باشید، چون سکوت شما به نفع متهم تمام می‌شود. نکته دفاعی ظریف: اقداماتی مثل «دستور کلی تحقیق» بدون اقدام اجرایی مشخص، از نظر برخی رویه‌ها قاطع مرور زمان نیست؛ پس محتوای واقعی اقدامات را بررسی کنید، نه فقط تاریخ آنها را.