مشخصات ماده: ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱)؛ قاعده حمایتی صلاحیت به نفع زوجه.
مفاد: در دعاوی و امور خانوادگی مربوط به زوجین، «زوجه» می‌تواند دعوا را در دادگاه محل اقامت خوانده یا در دادگاه محل سکونت «خود» اقامه کند؛ مگر در موردی که خواسته، مطالبه مهریه غیرمنقول باشد ــ که در آن صورت تابع قاعده عمومی صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول است. این حق انتخاب، استثنایی بر قاعده کلی «صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده» (ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی) است و فقط به زوجه اعطا شده، نه به زوج.
کاربرد عملی: این امتیاز قانونی، بار سفر و هزینه دادرسی را از دوش زوجه ــ که غالباً پس از اختلاف به شهر خانواده‌اش بازگشته ــ برمی‌دارد؛ او می‌تواند در شهر خودش اقامه دعوا کند و زوج را به همان دادگاه بکشاند. وکیل زوجه در انتخاب دادگاه، این حق انتخاب را لحاظ می‌کند و وکیل زوج نیز باید آماده دفاع در دادگاه محل سکونت زوجه باشد. تنها استثنا، مهریه‌ای است که مال غیرمنقول باشد ــ مثلاً یک واحد آپارتمان ــ که دعوا باید در دادگاه محل وقوع ملک مطرح شود. همچنین اگر زوجین هم‌زمان در دو حوزه قضایی علیه یکدیگر اقامه دعوا کنند، بر اساس ماده ۱۳، دادگاهی که دادخواست زودتر به آن داده شده صالح است ــ مگر اینکه دادخواست‌ها در یک روز باشد که دادگاه صالح به دعوای زوجه، به همه دعاوی رسیدگی می‌کند.