مشخصات ماده: ماده ۱۹۱ قانون مدنی (باب عقود و تعهدات به طور کلی).
مفاد: به موجب این ماده «عقد محقق می‌شود به قصد انشا، به شرط مقرون بودن به چیزی که دلالت بر قصد کند». یعنی صرف اراده باطنی و تصمیم درونی برای معامله کافی نیست؛ طرف معامله باید «قصد انشا» یعنی قصد ایجاد اثر حقوقی را داشته باشد و این قصد را با لفظ (ایجاب و قبول)، نوشته یا هر عمل و علامت دیگری که بر آن دلالت کند، ابراز نماید. این ماده سنگ‌بنای نظریه اراده در حقوق قراردادی ایران است: عقد، تراضی اراده‌هایی است که به نحو منجز و جدی برای ایجاد تعهد ابراز شده‌اند. اظهاراتی که در مرحله مذاکره، شوخی، تعارف یا بدون قصد جدی بیان می‌شود، چون فاقد قصد انشاست، عقد محسوب نمی‌شود.
کاربرد عملی: در دعاوی اثبات یا انکار وقوع معامله، وکیل باید بر «قصد انشا» تمرکز کند. برای اثبات عقد، ارائه دلیل بر ابراز قصد (سند، پیامک، شهادت شهود حاضر در مجلس عقد) کافی است و نیازی به اثبات انگیزه درونی نیست. در مقابل، برای بطلان معامله به دلیل فقدان قصد، باید ثابت شود اظهارات طرف در شرایطی بوده که عرفاً قصد جدی از آن فهمیده نمی‌شده است؛ مثل وعده‌های شفاهی حین مذاکرات مقدماتی یا اظهارات تحت فشار روانی شدید. نکته کاربردی برای موکلین: پیش‌نویس‌ها، صورت‌جلسات مذاکره و «قصدنامه‌ها» را طوری تنظیم کنید که صراحتاً قید شود «این سند صرفاً مذاکره است و قصد انشای عقد را ندارد» تا بعداً علیه شما به عنوان عقد استناد نشود.