مشخصات ماده: ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی (درجه‌بندی مجازات‌های تعزیری).
مفاد: این ماده، مجازات‌های تعزیری را به «هشت درجه» تقسیم می‌کند؛ از درجه یک (سنگین‌ترین) تا درجه هشت (سبک‌ترین). معیار اصلی درجه‌بندی، شدت مجازات‌هاست: مثلاً در حبس تعزیری، درجه یک یعنی حبس بیش از بیست و پنج سال و درجه هشت یعنی حبس تا سه ماه؛ درجات میانی نیز پلکانی بین این دو قرار می‌گیرند. همین درجه‌بندی برای جزای نقدی، شلاق تعزیری، محرومیت‌ها و سایر مجازات‌ها هم تعریف شده است. اهمیت ماده ۱۹ در این است که تقریباً تمام نهادهای مهم حقوق کیفری ــ مرور زمان (ماده ۱۰۵)، تخفیف (ماده ۳۷)، تعلیق اجرای مجازات، آزادی مشروط، صلاحیت دادگاه‌ها و حتی قابل گذشت بودن ــ بر اساس همین درجات تنظیم شده‌اند.
کاربرد عملی: «درجه جرم» را باید مثل گروه خونی پرونده دانست؛ اولین سؤالی که وکیل کیفری می‌پرسد همین است. چرا؟ چون درجه، سرنوشت پرونده را تعیین می‌کند: جرم درجه هفت و هشت، مرور زمان سه‌ساله دارد و معمولاً قابل تعلیق است؛ جرم درجه یک تا سه، مرور زمان پانزده‌ساله و سخت‌گیری بیشتری دارد. در مشاوره به متهم، با تعیین درجه می‌توان واقع‌بینانه گفت چه مجازاتی در انتظار اوست و کدام نهادهای ارفاقی (تخفیف، تعلیق، آزادی مشروط) قابل درخواست است. نکته فنی: درجه‌بندی بر اساس «مجازات قانونی» جرم است نه مجازات مورد حکم دادگاه؛ پس حتی اگر قاضی در عمل مجازات خفیفی بدهد، درجه قانونی جرم برای اموری مثل مرور زمان ملاک است. در لایحه دفاعیه، همیشه درجه قانونی اتهام را صراحتاً ذکر و آثار آن (مثل شمول تخفیف یا تعلیق) را برشمارید.