مشخصات ماده: ماده ۱ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲).
مفاد: این ماده، شناسنامه و نقشه راه کل قانون را ارائه می‌دهد: «قانون مجازات اسلامی مشتمل بر جرایم و مجازات‌های حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، اقدامات تأمینی و تربیتی، شرایط و موانع مسئولیت کیفری و قواعد حاکم بر آنهاست». یعنی هر آنچه در دعوای کیفری نیاز است ــ از تعریف جرم و انواع مجازات (چهارگانه حدود، قصاص، دیات و تعزیرات) تا نهادهای حمایتی مثل اقدامات تأمینی و تربیتی، و از شرایط تحقق مسئولیت کیفری (بلوغ، عقل، اختیار، علم) تا موانع آن (مستی، اجبار، دفاع مشروع) ــ در همین قانون گرد آمده است. این ماده همچنین مرز میان «حقوق کیفری ماهوی» (این قانون) و «آیین دادرسی کیفری» (قانون جدا) را روشن می‌کند.
کاربرد عملی: اولین قدم هر وکیل کیفری، «طبقه‌بندی» اتهام موکل در همین چهارگانه است، چون هر طبقه، قواعد اثبات، مجازات و دفاع خاص خود را دارد: حدود، مجازات‌های شرعی ثابت با نصاب اثبات سخت‌گیرانه؛ قصاص و دیات، ناظر به جنایت بر نفس و عضو با نقش پررنگ اولیای دم؛ تعزیرات، مجازات‌های حکومتی با اختیار تخفیف و تعلیق برای قاضی. مثلاً در پرونده ضرب و جرح، باید مشخص شود آیا جراحت مشمول «دیه مقدر» کتاب دیات است یا «ارش» و تعزیر؛ این طبقه‌بندی، نوع دادخواست، مرجع صالح و استراتژی دفاع (گذشت اولیای دم، ارش، تخفیف) را تعیین می‌کند. توصیه به موکلین: وقتی با اتهام کیفری مواجه شدید، نپرسید «مجازاتم چیست؟» بلکه بپرسید «اتهام من در کدام طبقه است؟»؛ پاسخ این سؤال، کل مسیر پرونده را روشن می‌کند.