مشخصات ماده: ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی (محرومیت از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی).
مفاد: به موجب این ماده «محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی، پس از اجرای حکم یا شمول مرور زمان، در مدت زمان مقرر در این ماده، محکوم را از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم می‌کند». مدت محرومیت پلکانی است: هفت سال در محکومیت به مجازات‌های سالب حیات و حبس ابد (از تاریخ توقف اجرای حکم)؛ سه سال در محکومیت به قطع عضو، قصاص عضو، شلاق حدی و حبس تعزیری درجه چهار؛ دو سال در محکومیت به شلاق حدی و حبس تعزیری درجه پنج. «حقوق اجتماعی» یعنی حقوقی مثل حق استخدام در دستگاه‌های دولتی، وکالت، سردفتری، عضویت در شوراها و… که قانون آنها را منوط به نداشتن سابقه کیفری کرده است. نکته مهم: این محرومیت «تبعی» است؛ یعنی خودبه‌خود و بدون نیاز به تصریح در دادنامه، به دنبال محکومیت اصلی می‌آید.
کاربرد عملی: بسیاری از موکلین فقط به مجازات اصلی (حبس یا جزای نقدی) فکر می‌کنند و از «سایه» آن ــ محرومیت تبعی ــ غافل‌اند؛ وظیفه وکیل است که این را از همان جلسه اول گوشزد کند، چون برای کارمند دولت، وکیل، پزشک یا داوطلب استخدام، محرومیت از حقوق اجتماعی گاهی سنگین‌تر از خود مجازات است. در مذاکره برای «گذشت» یا «تخفیف»، به موکل بگویید حتی با رضایت شاکی، اگر محکومیت قطعی ثبت شود، محرومیت تبعی جاری می‌شود؛ پس گاهی «برائت» یا «موقوفی تعقیب» ارزشی حیاتی دارد. نکته امیدوارکننده: پس از انقضای مدت محرومیت، شخص «اعاده حیثیت» می‌شود و سابقه، مانع حقوق اجتماعی نیست؛ پس تاریخ دقیق شروع و پایان محرومیت را محاسبه و در پرونده نگه دارید تا در استعلام‌های بعدی، حقوق موکل تضییع نشود.