مشخصات ماده: ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی (جهات تخفیف مجازات).
مفاد: این ماده، هشت جهت تخفیف را احصا می‌کند که در صورت وجود یک یا چند مورد از آنها، دادگاه می‌تواند به استناد ماده ۳۷ مجازات تعزیری را تقلیل دهد یا تبدیل کند: الف) گذشت شاکی یا مدعی خصوصی؛ ب) همکاری مؤثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان، تحصیل ادله یا کشف اموال ناشی از جرم؛ پ) اوضاع و احوال خاص مؤثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریک‌آمیز بزه‌دیده یا وجود انگیزه شرافتمندانه؛ ت) اعلام متهم پیش از تعقیب یا اقرار مؤثر او در حین تحقیق و رسیدگی؛ ث) ندامت، حسن سابقه یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری؛ ج) کوشش متهم برای تخفیف آثار جرم یا جبران زیان ناشی از آن؛ چ) خفیف بودن زیان وارده به بزه‌دیده یا نتایج زیانبار جرم؛ ح) مداخله ضعیف شریک یا معاون در وقوع جرم. فهرست، جنبه تمثیلی-حصری دارد و دادگاه در احراز آنها آزاد است.
کاربرد عملی: ماده ۳۸ را به «چک‌لیست دفاع» تبدیل کنید و از روز اول پرونده، برای هر بند دنبال دلیل بگردید: رضایت‌نامه کتبی شاکی (بند الف ــ قوی‌ترین جهت)؛ صورت‌جلسه همکاری با بازپرس (بند ب)؛ شهادت بر تحریک بزه‌دیده یا انگیزه شرافتمندانه مثل دفاع از ناموس (بند پ)؛ اقرار صادقانه و زودهنگام (بند ت)؛ استعلام عدم سوءپیشینه و گواهی پزشکی کهولت/بیماری (بند ث)؛ فیش واریز جبران خسارت (بند ج)؛ کارشناسی میزان خسارت (بند چ). نکته مهم: این جهات را نباید فقط در دادگاه بدوی مطرح کرد؛ در تجدیدنظرخواهی نیز می‌توان جهات جدید (مثل گذشت تازه اخذشده) را ضمیمه کرد. وکیل باتجربه، پرونده را طوری مدیریت می‌کند که تا پیش از صدور حکم، حداکثر جهات تخفیف «سنددار» شود؛ چون دادگاه به ادعای بدون دلیل، تخفیف نمی‌دهد.