مشخصات ماده: ماده ۵ قانون آیین دادرسی کیفری؛ از اصول بنیادین دادرسی کیفری.
مفاد: متهم باید در اسرع وقت، از موضوع و ادله اتهام انتسابی آگاه شود و از حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی مذکور در این قانون برخوردار گردد. این حق از نخستین لحظات ــ حتی در مرحله تحت نظر بودن نزد ضابطان دادگستری ــ آغاز می‌شود و محدود به مرحله دادگاه نیست. «اسرع وقت» یعنی بدون تأخیر ناموجه؛ نگه داشتن متهم در بی‌خبری از اتهام، حتی برای چند روز، نقض این ماده است.
کاربرد عملی: هر بازجویی و تحقیقی که بدون تفهیم اتهام انجام شود، از نظر دفاعی مخدوش است و وکیل می‌تواند بطلان آن را بخواهد. در عمل، وکیل در نخستین ملاقات با موکلِ تحت نظر، ابتدا «اتهام دقیق و ادله آن» را از پرونده استخراج می‌کند؛ دفاع بدون دانستن اتهام، دفاع در تاریکی است. خانواده متهم نیز باید بدانند حق دارند از همان ابتدا وکیل بگیرند و منتظر رسیدن پرونده به دادگاه نمانند؛ بسیاری از پرونده‌ها در همان مرحله تحقیقات مقدماتی ــ با دفاع به‌موقع ــ به قرار منع تعقیب می‌رسند. تفهیم اتهام باید به زبانی باشد که متهم بفهمد و شامل عنوان دقیق اتهام ــ مثلاً «کلاهبرداری» نه صرفاً «شکایت مالی» ــ و ادله آن باشد؛ تفهیم کلی و مبهم، تفهیم محسوب نمی‌شود.