مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۱۱۴/۹۳/۷ مورخ ۱۳۹۳/۰۱/۳۰، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
اگر وثیقه‌گذار پیش از اعمال مقررات مربوط به ضبط وثیقه فوت کند و دسترسی به متهم مقدور نباشد، آیا وثیقه ضبط می‌شود؟ و آیا با تقاضای ورثه رفع بازداشت از وثیقه ممکن است؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد بنا به نظر فقهای امامیه، با فوت کفیل در امور مدنی تعهد وی ساقط می‌شود؛ زیرا تعهد ناشی از کفالت قائم به شخص کفیل است و حاضر نمودن مکفول نیازمند اطلاعات لازم راجع به مکفول است و این تعهد حق مالی مستقیمی برای مکفول‌له ایجاد نمی‌کند تا با فوت کفیل به ارث به ورثه منتقل شود. در فرض سؤال نیز تعهد وثیقه‌گذار مبنی بر حاضر نمودن متهم نزد مرجع قضایی، مشابه تعهد کفیل است؛ چنان‌که در نظریه ۷۱۸۴ مورخ ۳۰/۱/۱۳۸۲ این اداره کل بیان شده، تعهد وثیقه‌گذار قائم به شخص اوست که متهم را می‌شناخته و اطلاعات لازم را داشته و به ورثه منتقل نمی‌شود؛ پس نمی‌توان ورثه را به معرفی متهم مکلف کرد. لذا اگر فوت وثیقه‌گذار قبل از اعمال ماده ۱۴۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۷۸ و ثبوت تخلف وی در زمان حیاتش واقع شده باشد، با توجه به تفاوت ماهیت وثیقه قضایی با رهن مدنی و سقوط تعهد با فوت، وثیقه فک می‌شود. ضمناً از کلیه نظریه‌های قبلی مغایر عدول شده است.
کاربرد عملی:
ورثه وثیقه‌گذار متوفا می‌توانند با استناد به این نظریه، فک وثیقه و رفع بازداشت از مال را بخواهند؛ مشروط بر اینکه تخلف وثیقه‌گذار در زمان حیات او ثابت نشده باشد.