مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۱۴۰۰/۱۰۹۶ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۱۲، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
آیا بزه عدم ثبت واقعه ازدواج، بزه مستمر محسوب می‌شود؟ و دادگاه صالح به رسیدگی، دادگاه محل وقوع عقد است یا محل سکونت زوجین؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد: اولاً ثبت واقعه ازدواج یک تکلیف قانونی است و مادام که این تکلیف انجام نگیرد، بزه عدم ثبت واقعه ازدواج استمرار دارد؛ بنابراین عدم ثبت واقعه ازدواج بزهی مستمر است. ثانیاً در جرایم ناشی از ترک فعل، مناط صلاحیت دادگاه، محلی است که مرتکب برابر قانون مکلف به انجام فعل در آن محل است؛ بنابراین در جرم عدم ثبت واقعه نکاح نیز حوزه قضایی که زوج مکلف است در آن حوزه نسبت به ثبت این واقعه اقدام کند، صالح به رسیدگی است؛ چنان‌که ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱ دادگاه را مکلف کرده است علاوه بر حکم به مجازات، به الزام به ثبت واقعه نیز حکم صادر کند.
کاربرد عملی:
از آنجا که بزه مستمر است، مرور زمان آن نیز تا زمان ثبت واقعه جاری نمی‌شود؛ و شکایت باید در دادسرای حوزه‌ای مطرح شود که زوج مکلف به ثبت در آنجاست. زوجه‌ای که واقعه ازدواج او ثبت نشده، می‌تواند همزمان با شکایت کیفری، دعوای حقوقی اثبات زوجیت را نیز در دادگاه خانواده مطرح کند تا حقوق مالی او — از جمله مهریه و نفقه — محفوظ بماند.