مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۱۴۰۰/۵۸۸ مورخ ۱۴۰۰/۰۶/۰۳، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
اگر محکوم‌علیه به پرداخت دیه فوت کند و دیه در سال‌های بعد از اموال او اخذ شود، آیا دیه به نرخ روز (یوم‌الادا) محاسبه می‌شود یا با فوت، وصف یوم‌الادا بودن را از دست می‌دهد؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد مطابق ماده ۴۹۰ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، ملاک محاسبه دیه «قیمت زمان پرداخت» است و از این حیث تفاوتی بین فرض حیات و ممات محکوم وجود ندارد. بنابراین در فرض سؤال که دیه باید از اموال متوفا پرداخت شود نیز قیمت زمان پرداخت ملاک عمل است. به عبارت دیگر، ماده ۴۷۶ که در صورت فوت مرتکب، دیه را تابع احکام سایر دیون متوفی دانسته، نافی یوم‌الادا بودن دیه نیست؛ دیه همچنان دینی است که به نرخ روز پرداخت محاسبه می‌شود و ورثه یا ترکه، مکلف به پرداخت به قیمت زمان ادا هستند.
کاربرد عملی:
اولیای دم و وکلای آن‌ها می‌توانند دیه را به نرخ روز مطالبه کنند حتی اگر پرداخت سال‌ها پس از فوت محکوم‌علیه صورت گیرد؛ این نظریه از تضییع حق اولیای دم در اثر تورم جلوگیری می‌کند. این حکم شامل دیه‌ای که بر عهده عاقله یا بیت‌المال قرار می‌گیرد نیز می‌شود و ملاک در همه فروض، قیمت روز پرداخت است؛ بنابراین هرگونه تأخیر در پرداخت، به زیان پرداخت‌کننده تمام می‌شود و اولیای دم متضرر نخواهند شد.