مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۱۴۰۰/۶۳۴ مورخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۴، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
اگر دادگاه کیفری دو رأی بر رفع تصرف عدوانی و محکومیت کیفری صادر کرده باشد، آیا پیش از قطعیت رأی امکان اجرای رفع تصرف هست یا باید منتظر قطعیت ماند؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد با توجه به اینکه ماده ۵۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ ناظر به احکام دادگاه‌های کیفری است که در خصوص جرایمی همچون ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) ۱۳۷۵، حکم به رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت و ممانعت از حق به تبع امر کیفری صادر شده است، و با لحاظ ماده ۴۹۰ قانون یادشده، رفع تصرف عدوانی یا مزاحمت و ممانعت از حق نیز صرفاً پس از قطعیت رأی قابلیت اجرا می‌یابد. به عبارت دیگر، جنبه تبعی بودن دستور رفع تصرف نسبت به محکومیت کیفری، آن را تابع سرنوشت رأی اصلی می‌کند و تا پیش از قطعیت، اجرای آن ممکن نیست.
کاربرد عملی:
شاکیان پرونده‌های تصرف عدوانی کیفری باید بدانند حتی با صدور حکم بدوی به نفع آن‌ها، تا قطعیت رأی نمی‌توان خلع ید اجرایی گرفت؛ و متهمان نیز می‌توانند در این فاصله از اجرای زودهنگام جلوگیری کنند. در فرض صدور حکم برائت در مرحله تجدیدنظر، دستور رفع تصرف نیز منتفی می‌شود و متصرف سابق می‌تواند اعاده وضع به حال سابق و جبران خسارات وارده را از شاکی مطالبه کند.