مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۱۴۰۱/۱۲۸۹ مورخ ۱۴۰۲/۰۳/۰۱، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
ملاک عبارات «به طور گسترده»، «اخلال شدید»، «خسارت عمده» و «در حد وسیع» در ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی چیست؟
مفاد نظریه:
اداره کل در چهار بند پاسخ داد: اولاً منظور از «گسترده» در ماده ۲۸۶، ارتکاب جرم و جنایت متعدد در جامعه در حد وسیع است به نحوی که بتوان به آن عنوان «فساد فی‌الارض» داد؛ تشخیص گسترده‌بودن با توجه به مجموع ادله، قصد اخلال گسترده در نظم عمومی، ایجاد ناامنی و آثار جرایم، بر عهده قاضی رسیدگی‌کننده است و نمی‌توان از پیش حد و مرزی تعیین کرد. ثانیاً «اخلال شدید در نظم عمومی کشور» امری عرفی است و تشخیص آن با توجه به میزان آثار و تبعات جرم با قاضی است؛ قانون‌گذار با واژه «شدید» خواسته اخلال جزئی را از شمول خارج کند. ثالثاً مقنن معیار مشخصی برای «خسارت عمده» ارائه نکرده؛ تشخیص آن عرفی و با قاضی است و واژه «عمده» خسارت جزئی را خارج می‌کند. رابعاً دایر کردن مراکز فساد و فحشا موضوع ماده ۲۸۶ نیز تنها در صورتی افساد فی‌الارض است که ارتکاب جرم «در حد وسیع» موجب اشاعه فساد یا فحشا در جامعه شود و تشخیص آن با بررسی همه‌جانبه و عرف بر عهده قاضی است.
کاربرد عملی:
این نظریه در دفاع از متهمان جرایم موضوع ماده ۲۸۶ بسیار کاربردی است: چون هیچ‌یک از این مفاهیم تعریف قانونی مضیقی ندارند، وکیل می‌تواند با تردید در احراز «گستردگی» یا «شدت»، از شمول عنوان افساد فی‌الارض خارج و مجازات را به سطح تعزیری تقلیل دهد.