مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۱۴۰۲/۱۱۱۰ مورخ ۱۴۰۳/۰۲/۰۲، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
اگر محکوم‌علیه به پرداخت وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه فوت کند، آیا خسارت تأخیر تأدیه تا زمان وصول از محل ترکه محاسبه می‌شود یا فقط تا زمان فوت؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد: اولاً در صورتی که متوفی (محکوم‌علیه) تاجر باشد، از آنجا که ماده ۲۷۴ قانون امور حسبی ۱۳۱۹، تصفیه ترکه متوفای بازرگان را تابع مقررات تصفیه امور تاجر ورشکسته و در واقع تابع رژیم خاص ورشکستگی قرار داده و در نتیجه ورثه از تصرف در اموال تاجر ممنوع‌اند، و با توجه به ملاک رأی وحدت رویه شماره ۱۵۵ (۱۴/۱۲/۱۳۴۷) هیأت عمومی دیوان عالی کشور، در این فرض که حسب مورد اداره تصفیه امور ورشکستگی یا مدیر تصفیه متکفل امر تصفیه است، محاسبه خسارت تأخیر تأدیه پس از فوت منتفی است؛ و ماده ۵۲۲ آیین دادرسی مدنی ۱۳۷۹ مؤید این برداشت است. ثانیاً چنانچه متوفی (صادرکننده چک) غیرتاجر باشد و ورثه یا برخی از آن‌ها ترکه را وفق مواد ۲۴۲ تا ۲۴۸ قانون امور حسبی قبول کرده باشند، خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک تا یوم‌الاداء باید پرداخت شود؛ اما در فرضی که متوفی فاقد ورثه است یا وراث ترکه را رد کرده باشند، خسارت تأخیر تأدیه صرفاً تا زمان فوت صادرکننده چک محاسبه می‌شود و از آن تاریخ به بعد خسارتی تعلق نخواهد گرفت.
کاربرد عملی:
در مطالبه چک از ورثه، وکیل دارنده باید وضعیت قبول یا رد ترکه و تاجر بودن متوفی را بررسی کند؛ چون این عوامل، بازه زمانی تعلق خسارت تأخیر تأدیه را به کلی دگرگون می‌کند.