مشخصات نظریه:
شماره نظریه ۷/۹۹/۱۷۴۶ مورخ ۱۴۰۰/۰۶/۰۱، صادره از اداره کل حقوقی قوه قضاییه.
موضوع:
اگر پرونده ثبتی ملک در جریان ثبت باشد ولی نام شخص هنوز در دفتر املاک ثبت نشده باشد، آیا وی مالک رسمی محسوب می‌شود؟ و آیا می‌توان فروشنده را به تنظیم سند رسمی محکوم کرد؟
مفاد نظریه:
اداره کل پاسخ داد: اولاً در فرضی که پرونده ثبتی ملک در جریان ثبت به نام خوانده است اما هنوز عملیات ثبتی به اتمام نرسیده، گرچه مالکیت این فرد قانوناً محرز است، اما مادامی که نام وی در دفتر املاک به عنوان مالک به ثبت نرسیده، مالک رسمی محسوب نمی‌شود. ثانیاً هرچند دعوای خلع ید با لحاظ محرز بودن مالکیت (با استناد به پذیرش ثبت متقاضی و انتشار آگهی‌های نوبتی و انقضای مهلت‌های اعتراض) به طرفیت متصرف بلامانع است و از شمول رأی وحدت رویه شماره ۶۷۲ (۱/۱۰/۱۳۸۳) خارج است، با این حال چون هنوز عملیات ثبتی خاتمه نیافته، صدور حکم مبنی بر الزام خوانده به تنظیم سند رسمی انتقال قانوناً امکان‌پذیر نیست؛ و چنانچه انتقال‌دهنده، انتقال ملک را به اداره ثبت اطلاع ندهد، خواهان می‌تواند وفق ماده ۴۳ قانون ثبت اسناد و املاک ۱۳۱۰ اقدام قانونی لازم را برای احقاق حق خود معمول دارد.
کاربرد عملی:
در دعاوی ملکی با سند در جریان ثبت، مسیر صحیح «خلع ید» است نه «الزام به تنظیم سند»؛ وکیل خواهان باید خواسته را درست انتخاب کند تا دعوا به بطلان منجر نشود.